Jak przyjmować miłorząb japoński: dawkowanie, pora przyjmowania, czas trwania

Rezultat miłorzębu japońskiego w dużej mierze zależy od tego, co dokładnie i jak człowiek przyjmuje. Wystandaryzowany ekstrakt w dawkach z badań klinicznych i przypadkowa kapsułka „liści miłorzębu” to różne rzeczy. Redakcja wyjaśnia, jakie dawki stosowano w nauce, kiedy lepiej przyjmować miłorząb, ile czasu potrzeba na ocenę efektu i w jakich sytuacjach przyjmowanie należy wstrzymać.

Od czego wychodzić przy wyborze dawki

Wszystkie rozsądne zalecenia dotyczące dawkowania miłorzębu opierają się na wystandaryzowanym ekstrakcie z liści, zawierającym około 22–27% glikozydów flawonolowych i 5–7% laktonów terpenowych. Jeśli na opakowaniu nie ma tych wskaźników, przewidzenie efektu i prawidłowe obliczenie dawki jest niemożliwe.

Drugie pytanie to cel przyjmowania. Badania poznawcze u osób w podeszłym wieku, krótkoterminowe eksperymenty nad uwagą u młodych ludzi i prace ze sportowcami stosowały różne dawki i różny czas trwania. Dlatego „uniwersalnej” dawki nie ma, jest zakres sprawdzony w badaniach.

Trzeci czynnik to indywidualne okoliczności: wiek, leki, stan krzepnięcia krwi, wrażliwość żołądka. Nawet zwykły suplement roślinny może być niewłaściwy dla konkretnej osoby, i tu decyzję warto podejmować razem z lekarzem.

Wreszcie warto uczciwie oceniać oczekiwania. Miłorząb nie działa jak kofeina: w większości badań efekty, o ile w ogóle były, rozwijały się stopniowo i miały umiarkowane nasilenie.

Dawki stosowane w badaniach

Europejska monografia dotycząca suchego ekstraktu z liści miłorzębu do poprawy związanych z wiekiem zaburzeń poznawczych wskazuje dawkę dobową 240 mg, podzieloną na jedno lub dwa przyjęcia. Właśnie tę dawkę stosowano w dużych wieloletnich badaniach GEM i GuidAge.

Dla zdrowych dorosłych, którzy chcą spróbować miłorzębu jako suplementu, rozsądnym punktem odniesienia jest 120–240 mg wystandaryzowanego ekstraktu na dobę. Lepiej zaczynać od dolnej granicy, aby ocenić tolerancję, zwłaszcza jeśli wcześniej występowały bóle głowy czy wrażliwy żołądek.

Przekraczanie dawek sprawdzonych w badaniach nie ma sensu: dowodów, że większa dawka daje większy efekt, nie ma, a ryzyko działań niepożądanych i interakcji rośnie.

Proszku z liści, herbat i nalewek nie da się przeliczyć na dawkę wystandaryzowanego ekstraktu. W herbacie substancji czynnych jest bardzo mało, a w surowych liściach dodatkowo obecne są kwasy ginkgolowe.

Kiedy i jak przyjmować

Laktony terpenowe miłorzębu mają okres półtrwania kilku godzin, dlatego w protokołach klinicznych dawkę dobową często dzieli się na dwa przyjęcia — rano i po południu. Jednorazowe przyjęcie całej dawki jest również dopuszczalne, jeśli jest dobrze tolerowane.

• Z jedzeniem czy bez.Jedzenie nieco spowalnia wchłanianie, ale nie zmniejsza go ogółem. Osoby z wrażliwym żołądkiem powinny przyjmować po posiłku.
• Pora dnia.Pierwsza połowa dnia jest wygodniejsza: u osób wrażliwych wieczorne przyjęcie czasem zaburza sen.
• Względem treningu.Sztywnego powiązania nie ma; dowodów, że przyjęcie przed treningiem daje przewagę, nie ma.
• Regularność.Dla oceny efektu ważniejsze jest codzienne przyjmowanie niż dokładna godzina.
• Woda.Kapsułki i tabletki popija się zwykłą wodą.

Jeśli celem jest ostry wpływ na uwagę, jak w badaniach Kennedy'ego, efekty rejestrowano w ciągu kilku godzin po przyjęciu. Jednak praktyczna korzyść z takich krótkotrwałych zmian dla sportowca nie została udowodniona, więc „jednorazowego przyjęcia przed zawodami” nie rozpatrujemy jako uzasadnionej strategii.

Miłorzębu nie warto łączyć w jednym przyjęciu z dużą ilością innych suplementów, które również wpływają na krzepnięcie krwi — na przykład z wysokimi dawkami oleju rybnego czy czosnku, bez uzgodnienia z lekarzem.

Czas trwania kursu i ocena efektu

W europejskich zaleceniach dla wskazań poznawczych zaznaczono, że kurs powinien trwać co najmniej 8 tygodni, a jeśli po trzech miesiącach nie ma poprawy, zasadność dalszego przyjmowania należy zweryfikować. To podejście rozsądnie jest przenosić też na suplementy.

Aby ocena była uczciwa, warto z góry określić, co dokładnie chcesz poprawić: samopoczucie, koncentrację podczas pracy, uczucie zimna w kończynach. Subiektywne „wydaje się, że lepiej” łatwo poddaje się efektowi placebo.

Wieloletniego przyjmowania bez wyraźnych wskazań redakcja nie zaleca. Duże badania nie wykazały korzyści z długotrwałego przyjmowania w profilaktyce otępienia, a dane toksykologiczne u zwierząt, choć uzyskane przy bardzo wysokich dawkach, są argumentem na rzecz rozsądnych kursów.

Przerwy w przyjmowaniu nie mają ściśle uzasadnionego schematu, ale okresowa ocena — czy suplement jest w ogóle potrzebny — jest przydatna dla każdego długotrwałego schematu.

Kiedy warto wstrzymać przyjmowanie

Są sytuacje, gdy miłorząb należy odstawić nawet przy dobrej tolerancji. Najważniejsza z nich to planowy zabieg chirurgiczny lub operacja stomatologiczna. O przyjmowaniu miłorzębu koniecznie trzeba poinformować chirurga i anestezjologa; termin odstawienia określa lekarz, zwykle chodzi o kilka dni lub dłużej.

Przyjmowanie należy przerwać przy pojawieniu się siniaków bez przyczyny, krwawienia dziąseł, krwotoków z nosa, krwi w moczu czy kale, a także przy wysypce skórnej i świądzie. To powody, by zgłosić się do lekarza, a nie po prostu zmniejszyć dawkę.

Miłorząb odstawia się również lub uzgadnia z lekarzem przy rozpoczęciu przyjmowania nowych leków — antykoagulantów, leków przeciwpłytkowych, przeciwpadaczkowych, przeciwdepresyjnych. Interakcje rzadko bywają silne, ale skutki mogą być poważne.

Ciąża i karmienie piersią to kolejna sytuacja, gdy przyjmowanie nie jest zalecane z powodu braku danych o bezpieczeństwie.

Wnioski redakcji

Punktem odniesienia dla dawkowania miłorzębu japońskiego jest wystandaryzowany ekstrakt: w badaniach stosowano 120–240 mg na dobę, podzielone na jedno–dwa przyjęcia.

Pora przyjmowania nie jest krytyczna: wygodnie przyjmować w pierwszej połowie dnia, po posiłku przy wrażliwym żołądku. Efekt ocenia się nie wcześniej niż po 8 tygodniach, a przy braku rezultatu po trzech miesiącach przyjmowanie warto zweryfikować.

Przed operacjami i przy przyjmowaniu leków wpływających na krzepnięcie krwi miłorząb uzgadnia się z lekarzem.

Zalecamy również przeczytanie naszych artykułów „Miłorząb japoński: postaci i którą wybrać”, „Skutki uboczne miłorzębu japońskiego” oraz „Z czym łączyć miłorząb japoński”.

Bibliografia

1. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium. London: EMA; 2015.
2. DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, et al. Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA. 2008;300(19):2253–2262.
3. Vellas B, Coley N, Ousset PJ, et al. Long-term use of standardised Ginkgo biloba extract for the prevention of Alzheimer's disease (GuidAge): a randomised placebo-controlled trial. Lancet Neurol. 2012;11(10):851–859.
4. Solomon PR, Adams F, Silver A, Zimmer J, DeVeaux R. Ginkgo for memory enhancement: a randomized controlled trial. JAMA. 2002;288(7):835–840.
5. Kennedy DO, Scholey AB, Wesnes KA. The dose-dependent cognitive effects of acute administration of Ginkgo biloba to healthy young volunteers. Psychopharmacology (Berl). 2000;151(4):416–423.
6. Kellermann AJ, Kloft C. Is there a risk of bleeding associated with standardized Ginkgo biloba extract therapy? A systematic review and meta-analysis. Pharmacotherapy. 2011;31(5):490–502.
7. National Toxicology Program. Toxicology and carcinogenesis studies of Ginkgo biloba extract in F344/N rats and B6C3F1 mice (gavage studies). NTP Technical Report 578. Research Triangle Park (NC): NTP; 2013.